Kochaj Lubuskie - szlak wina i miodu - Filatelistyczne winiarstwo w muzeum
W zielonogórskim Muzeum Ziemi Lubuskiej od listopada możemy oglądać wystawę „Wino i winorośl na znaczkach pocztowych” z kolekcji Przemysława Karwowskiego - kilkaset znaczków, stempli i kartek pocztowych o tematyce winiarskiej. Pochodzące z kilkunastu krajów świata walory filatelistyczne, oddają różnorodność zagadnień związanych z produkcją wina i uprawą winorośli. Przedstawione zostały m.in.: najsłynniejsze winnice i piwnice winne, odmiany winorośli, regiony winiarskie oraz znani winiarze. Osobne miejsca zajmują reprodukcje dzieł sztuki o tematyce winiarskiej.
Wraz z pasjonatem winiarstwa Przemysławem Karwowskim polecamy wystawę, przypominając, że w piwnicach Muzeum Ziemi Lubuskiej funkcjonuje również stała ekspozycja - Muzeum Wina.
Winiarstwo na znaczkach
Winną latorośl uprawia i wytwarza własne wina już niemal cała południowa Polska. Od kilku lat winiarskie święta organizuje się w Jaśle, Janowcu czy Środzie Śląskiej. Winobranie nie jest już wyłączną domeną Zielonej Góry. Jeśli więc chcemy, aby nasze miasto dalej nosiło miano stolicy polskiego wina, powinniśmy organizować więcej przedsięwzięć typowych dla regionów winiarskich. Wtedy o naszym winiarstwie będzie się mówić nie tylko raz w roku.
Jedną z takich możliwości są wystawy tematyczne. Nie trzeba daleko szukać, wystarczy wrócić do tradycji i przejrzeć kroniki Muzeum Ziemi Lubuskiej. Zielonogórscy filateliści i Dział Winiarski Muzeum Okręgowego nieraz w przeszłości organizowali wspólnie wystawy, gdzie elementy związane z winiarstwem miały szczególne miejsce. Ich efektem były katalogi M. Jasnego poświęcone winorośli na znaczkach i lokalnej specjalności – datownikom okolicznościowym – stosowanym z okazji święta winobrania i innych miejskich wydarzeń, np. : „Katalog stempli – winna latorośl, winobranie”, 1964 r.; „Winorośl na znaczkach pocztowych”, 1965 r.; „Winobranie, winorośl – katalog stempli okolicznościowych”, 1969 r. Dlatego też chciałem przypomnieć atmosferę tamtych wystaw, choć znaczki pocztowe czasy popularności mają już zapewne za sobą.
W dobie Internetu i telefonii komórkowej pisanie listów i wysyłanie widokówek oraz kart świątecznych staje się coraz mniej popularne. Państwa europejskie, m. in. Wielka Brytania, Niemcy, Holandia, wręcz likwidują samodzielne urzędy pocztowe i uruchamiają małe punkty agencyjne w centrach handlowych.
Coraz mniej osób zajmuje się filatelistyką. Ale postęp techniki, który zmniejszył konieczność częstego chodzenia na pocztę, miał pozytywny wpływ na wartości edytorskie znaczków. Te wydawane w ostatnich latach, to perełki drukarskie cieszące oko gamą kolorów i ilością szczegółów. Choć rolą znaczka było potwierdzenie poniesienia opłaty pocztowej, z czasem stał się on małym dziełem sztuki. Projektowali go znani artyści wykorzystując różne techniki graficzne. Tak jak mówi stare chińskie przysłowie: jeden obraz wart więcej niż tysiąc słów, tak mały skrawek papieru niósł wielkie przesłanie. Gospodarcze, historyczne, społeczne, religijne czy polityczne. Również winiarstwo, wino i winorośl można spotkać na znaczkach pocztowych.
Wdzięcznym tematem są widoki winnic, praca na nich, a zwłaszcza winobranie. W specjalnych seriach promowane są uprawiane odmiany winorośli i wytwarzane z nich wina. Przodują w tym przede wszystkim kraje winiarskie, szczególnie te z Nowego Świata. Inne, na przykład arabskie, gdzie religia zabrania spożywania alkoholu, promują produkcję i spożycie winogron deserowych.
Dorodne grona to także element często wykorzystywany przy malowaniu martwej natury, a także postaci mitycznych, w tym szczególnie Bachusa. Z takich obrazów był znany żyjący na przełomie XVI i XVII wieku, włoski malarz Michelangelo Merisi da Caravaggio. Ale nie tylko znaczki niosły przesłanie.
W obiegu pocztowym wykorzystywane były także okolicznościowe karty pocztowe, ozdobne koperty – głównie pierwszego dnia obiegu – a nawet nalepki "R", rejestrujące list polecony. Osobną rolę miały datowniki i stemple, które z racji swojej funkcji stosowano okolicznościowo dla upamiętniania ważnych rocznic, czy samych wydarzeń. Tu, w winiarskiej filatelistyce, szczególne miejsce ma Zielona Góra, gdzie już od 1946 roku Świętu Winobrania towarzyszył okolicznościowy datownik, a od końca lat dziewięćdziesiątych wydawane są także barwne kartki pocztowe.
Wszystko to można zobaczyć na otwartej 4 listopada br. w Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze i przygotowanej przeze mnie wystawie p. t. „Wino i winorośl na znaczkach pocztowych z kolekcji Przemysława Karwowskiego”. Jak pewnie dużo osób z mojego pokolenia filatelistyką interesowałem się w szkole podstawowej i jakiś sentyment do niej musiał pozostać, gdyż serce biło mocniej na widok współczesnych znaczków z wizerunkiem pięknych gron czy winnic. Urodziła się myśl – taka kolekcja powinna powstać i być eksponowana w mojej Zielonej Górze.
W XXI wieku, w czasach Internetu, jest to bardzo proste, możną ją zebrać nie wychodząc z domu. Znaczki na wystawie prezentowane są tematycznie, a towarzyszące im artykuły i opisy przybliżają ich przesłanie. Zwiedzimy regiony winiarskie w Europie (m. in. Hiszpania, Portugalia, Węgry) i na innych kontynentach (Argentyna, Australia, Nowa Zelandia). Poznamy uprawiane na świecie odmiany winorośli oraz produkowane wina. Zatrzymamy się przed reprodukcjami dzieł Caravaggio i pięknej martwej natury malowanej w różnej manierze. Będziemy podziwiać pory roku na winnicy i kalendarz prac winiarskich wydany przez księstwo Liechtenstein na 12 znaczkach. Przekonamy się dla jak wielu krajów uprawa winorośli jest ważną gałęzią rolnictwa. Poznamy ludzi związanych z winiarstwem. Dotyczący Winobrania komplet datowników, stempli i kartek pocztowych możemy ujrzeć na kolejnych planszach i w specjalnych gablotach. Zapraszam więc do Muzeum. Wystawa będzie czynna do 6 stycznia 2012 roku. Jej kuratorem jest Arkadiusz Cincio, a grafikę przygotował Tomasz Daiksler.
Przemysław Karwowski
Muzeum Wina - Muzeum Ziemi Lubuskiej
Muzeum Wina to jedyna w polskim muzealnictwie ekspozycja stała poświęcona winiarstwu. Eksponaty to w znacznej części obiekty pochodzące jeszcze z zielonogórskiego Heimatmuseum oraz nowsze, pozyskane drogą zakupów, przekazów i darowizn w okresie powojennym. Ekspozycja daje możliwość poznania kolejnych etapów rozwoju winiarstwa od średniowiecza po czasy współczesne, ze szczególnym uwzględnieniem winiarstwa w Zielonej Górze.
Większa sala – przeznaczona też do kameralnych spotkań i koncertów - to unikatowa m.in. kolekcja 10 rzeźb głów boga wina - Bachusa, wykonanych przez Wiesława Arminajtisa - artystę z Bielska-Białej, dwa dna beczek ze znakami firmowymi wytwórni "Grempler&Co" - najstarszej w Niemczech wytwórni win musujących oraz Lubuskiej Wytwórni Win w Zielonej Górze, czy drewniane prasy koszowe.
W drugiej części wystawy zrekonstruowano linię technologiczną produkcji wina. Eksponaty takie jak: napędzana silnikiem elektrycznym miazgownica, prasy winiarskie, filtry, pompy ręczne i elektryczne, urządzenia do korkowania i etykietowania tworzą ciąg produkcyjny wina.
Osobną grupę stanowią narzędzia wykorzystywane do uprawy winorośli na winnicy (szpadle, motyki, sekatory, kilofy, opylacze, opryskiwacze oraz kosze do noszenia winogron).
Ściany muzealnej "wytwórni" zdobią archiwalne fotografie fabryki Grempler&Co. i późniejszej – nie istniejącej już Lubuskiej Wytwórni Win. Wytwórnia Grempler & Co. A-G. Älteste Deutsche Sektkellerei - spółka Häuslera, Förstera i Gremplera - produkowała wina i szampany, które zdobywały szereg nagród i wyróżnień na wielu światowych wystawach w Paryżu, Londynie i w Wiedniu. Po 1945 roku zakłady nazywano Wytwórnią Win Musujących, później Państwową Lubuską Wytwórnią Win. Eksport zapoczątkowany już w połowie lat sześćdziesiątych docierał do odległych zakątków świata: Australii, Wysp Dziewiczych, Japonii, Stanów Zjednoczonych.
Dziś o winiarskiej przeszłości miasta świadczą: symboliczna winnica na Wzgórzu Winnym, budynki dawnych wytwórni win, motywy winiarskie na fasadach wielu budynków, obchodzone corocznie Święto Winobrania oraz Muzeum Wina w Zielonej Górze.
Oprac. na podst. www.muzeumwina.pl
