Kochaj Lubuskie - Park Mużakowski - UNESCO polsko-niemieckie w angielskim stylu
Park Mużakowski (Park von Muskau, Muskauer Park lub Fürst-Pückler-Park) – największy park stylu angielskiego w Polsce i w Niemczech - obszar 728 ha powierzchni po obu stronach Nysy Łużyckiej. Po stronie polskiej znajdują się 522 ha całego założenia parkowego, a po stronie niemieckiej 206 ha. Centralna część parku z zabudowaniami rezydencjalnymi znajduje się po zachodniej stronie rzeki przy niemieckiej miejscowości Bad Muskau, polska część leży przy miejscowości Łęknica. 2 lipca 2004 roku Park Mużakowski został wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO, jako 12 obiekt w Polsce.
Park imponuje mistrzowskim wykorzystaniem naturalnych walorów terenu. Położony jest w naturalnej, malowniczej dolinie Nysy Łużyckiej, na odcinku przełomu rzeki przez formacje geologiczne moreny czołowej zwanej Łukiem Mużakowskim. Naturalne walory ukształtowania terenu, dolina rozszerzająca się w tym miejscu do 1,5 km i wznoszące się po obu stronach rzeki tarasy o wysokości względnej dochodzącej do 60 m, stały się podstawą parku.
To historyczny park w stylu krajobrazowym założony w I poł. XIX w. przez właściciela dóbr - księcia Hermana von Pückler-Muskau. Obiekt ten zajmuje wysoką pozycję w historii europejskiej sztuki ogrodowej nie tylko ze względu na wartości artystyczne kompozycji, ale i uznanie dla procesu rewaloryzacji, który od końca lat 80-tych realizowany jest jako wspólny, polsko-niemiecki projekt. Jako park zabytkowy jest to obiekt prawnie chroniony.
Polską częścią parku administruje Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków z upoważnienia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Poprzez swój Oddział Terenowy w Łęknicy prowadzi na jego terenie prace rewaloryzacyjne. Partnerem KOBiDZu w realizacji tego projektu jest zarządca niemieckiej części parku - fundacja Stiftung "Fürst-Pückler-Park Bad Muskau" oraz miasto Łęknica.
Historia parku
Założycielem parku był książę Hermann Ludwig Heinrich von Pückler-Muskau (1785–1871), ekscentryczny arystokrata niemiecki, uznany literat, teoretyk i praktyk ogrodnictwa krajobrazowego, który po licznych podróżach, w tym do Anglii, zachwycił się parkami krajobrazowymi. W 1811 roku odziedziczył po ojcu posiadłość w Muskau (ze swoją historią od XIV w), liczne wsie i sporą sumę pieniędzy. W 1815 roku, pierwszego maja, Pückler wydał list otwarty do mieszkańców Muskau, w którym prosił o pomoc w zakładaniu parku przypałacowego w stylu angielskim.
Pückler stworzył przemyślaną kompozycję opartą na naturalnych elementach i zastanych wartościach terenu - jego ukształtowania, starych dębów, naturalnych jeziorek i cieków wodnych, w którą umiejętnie wpisał elementy architektoniczne. Malowniczej scenerii wzmocniono tworząc sztuczną odnogę rzeki zwaną Nysą Hermanna. Na krawędziach tarasów po obu stronach rzeki wzniesiono budowle i urządzono powiązane kompozycyjnie miejsca widokowe. Budowle parkowe wtapiają się w krajobraz, tworząc naturalnie malownicze scenerie. Kompozycja rozciąga się po horyzont...
W 1845 roku książę był zmuszony sprzedać posiadłość w Muskau i przenieść się z byłą żoną Lucie do Branitz koło Cottbus, gdzie rozpoczął tworzenie kolejnego parku. Zmarł 4 lutego 1871 roku, razem z Lucie został pochowany w usypanej piramidzie na jeziorze w parku w Branitz.
Kolejnym właścicielem Parku Mużakowskiego został książę Fryderyk Niderlandzki, który kontynuował prace związane z tworzeniem parku. Pomagali mu w tym ogrodnicy Parku Mużakowskiego, którzy współpracowali z Pücklerem – w tym Eduard Petzold, autor kilkudziesięciu założeń krajobrazowych w kilku krajach Europy. Prace trwały aż do śmierci księcia w 1881 roku.
W 1883 roku posiadłość Muskau wykupili kolejni właściciele parku - rodzina von Arnim, która po odratowaniu funduszy Muskau kontynuowała dzieło swoich poprzedników. W 1945 roku rodzina von Arnim została wysiedlona z Muskau.
W czasie wojny park i wiele budynków parkowych uległo zniszczeniu w tym główna rezydencja Nowy Zamek. Jego renowacja rozpoczęła się w 1995 roku i ma trwać do końca jesieni 2011 roku. Podczas działań frontowych na Nysie Łużyckiej zostały wysadzone dwa historyczne mosty przez rzekę: Most Podwójny odbudowany w 2003 roku oraz Most Angielski, którego odbudowa ma się zakończyć w październiku 2011 roku.
Od 1991 roku trwa odnawianie osi widokowych w parku i przywracanie historycznego wyglądu parku.
W 2004 roku Park Mużakowski został uznany za Pomnik Historii i wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Równolegle z pracami rewaloryzacyjnymi od wielu lat prowadzone są działania promocyjne i edukacyjne. Dzięki temu park jest gospodarzem międzynarodowych spotkań i konferencji, oraz imprez i wydarzeń zarówno o znaczeniu lokalnym, jak i regionalnym.
Do tradycji należy odbywające się od 1995 roku polsko-niemieckie Święto Parku, które w ostatnich latach stało się imprezą plenerową o dużym rozmachu, integrującą społeczności po obu stronach granicy. Składają się na nią liczne atrakcje, pokazy i Festiwal Bańki Mydlanej, przedstawienia oraz koncert z udziałem gwiazd sceny operowej. W 2009 roku w czasie Święta Parku miał miejsce finał programu edukacyjnego dla dzieci i młodzieży, zrealizowanego przez KOBiDZ we współpracy z lokalnymi samorządami oraz zarządem Parku Krajobrazowego Łuk Mużakowa. Program miał na celu wzmocnienie więzi z miejscem urodzenia, zamieszkania i dziedzictwem kulturowym regionu poprzez zdobywanie i pogłębianie wiedzy o jego historii, wartości krajobrazu i środowiska przyrodniczego.
Kilkunastoletnią tradycję mają też Finały Powiatowej i Wojewódzkiej Olimpiady Młodzieży w Indywidualnych Biegach Przełajowych, tzw. Biegi Mużakowskie, w których corocznie biorą udział dzieci i młodzież z całego województwa lubuskiego.
Obecnie Park Mużakowski odwiedza rocznie ponad 300 tys. turystów z całego Świata czego wyrazem jest uzyskanie przez Park Mużakowski II miejsca w plebiscycie zorganizowanym przez LOTUR na Perły w Koronie Województwa Lubuskiego 2009.
Zwiedzanie
Park Mużakowski można zwiedzać pieszo, rowerem lub - na wzór księcia - konno. Wędrując po malowniczo wijących się ścieżkach napotykamy na swojej drodze punkty widokowe z kamiennymi ławkami, z których roztaczają się wspaniałe widoki na wybrane elementy kompozycji.
Stojąc na Wzgórzu Hilki, w ideowym środku parku, w którym miała powstać Świątynia Wytrwałości, rozciąga się przed nami panorama na rzekę i Łąkę Zamkową z Nowym i Starym Zamkiem. Wędrując dalej napotykamy odrestaurowany Most Książęcy z ażurową balustradą z piaskowca. Stamtąd idziemy w stronę Mauzoleum.
Dochodzimy do najwyższego tarasu i przed nami rozpościera się wspaniały widok na całą dolinę Nysy, sama rzeka zaś pozostaje w ukryciu. Schodząc niżej otwiera się przed nami inna, niezwykle romantyczna sceneria - Ścieżka Sary - wijąca się w głębokim wąwozie, z licznymi kładkami nad strumykiem, pięknie wkomponowanymi schodami z naturalnego kamienia i chyba najładniejszym, choć bardzo zniszczonym Mostem Arkadowym.
Nieco dalej usytuowany jest Wiadukt, który stanowił kiedyś wejście do parku od strony wschodniej, a za nim teren dawnych Szkółek, zJeziorem Skowronków i starymi sadami owocowymi.
Nie sposób opisać w kilku słowach wszystkich istotnych dla kompozycji miejsc czy unikatowych pod względem roślinnym terenów. Park o każdej porze roku, a nawet dnia przybiera inną szatę iodkrywa przed nami swoje piękno. Wiele lat pracy trzeba jeszcze, aby park odzyskał dawną świetność, zaniedbania w pielęgnacji i powojenne zniszczenia są wciąż jeszcze widoczne.
Na terenie parku skorzystać można z usług przewodnika (tel.506185434 lub 600698787), przejażdżki bryczką (tel. 503479349), wypożyczyć można kajaki i pontony (tel. 600882328). Po stronie zachodniej znajduje się wypożyczalnia rowerów, kawiarnia, a w Nowym Zamku ciekawa wystawa multimedialna.
UNESCO
2 lipca 2004 roku Park Mużakowski został wpisany na listęświatowego dziedzictwa UNESCO, jako 12 obiekt w Polsce. Jako lokalizacja: Park Mużakowski leży nad Nysą Łużycką, po obu stronach granicy Polski i Niemiec. Polska jego część znajduje się na terenie województwa lubuskiego, w powiecie żarskim, na terenie gminy Trzebiel, w mieście Łęknicy.
Kategoria dziedzictwa światowego: dobro kulturowe (transgraniczny krajobraz kulturowy)
Obszar dziedzictwa kulturowego: Nominowany przez UNESCO obszar obejmuje powierzchnię 348 ha. Po II wojnie światowej granica polsko-niemiecka podzieliła park na dwie części: zachodnia - 136,10 ha (wraz z zamkiem) - leży po stronie niemieckiej, na terenie miasta Bad Muskau, wschodnia (211,90 ha) - po stronie polskiej, w Łęknicy. Łączy je Most Podwójny na Nysie Łużyckiej, gdzie funkcjonuje przejście graniczne. Specjalnie wyznaczona strefa buforowa, stanowiąca swoistą otulinę ochronną Parku zajmuje łącznie 1.204,65 ha. Sytuacja prawna: status prawny: własność państwowa; administracja odpowiedzialna za dobro: Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków; Oddział Terenowy KOBiDZ - Park Mużakowski.
Uzasadnienie wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego UNESCO z data wpisu - 2004 rok - kryteria wpisu na Listę – 1 i 4 . Park Mużakowski to jeden z najdoskonalszych przykładów europejskiej sztuki ogrodowej I połowy XIX wieku. Przez UNESCO jego wyjątkowa i uniwersalna wartość rozpatrywana jest w kategoriach tzw. "krajobrazu kulturowego". Na Listę Światowego Dziedzictwa został wpisany w 2004 roku, na podstawie następujących kryteriów:
Kryterium 1
Park Mużakowski jest wybitnym przykładem krajobrazu kulturowego Europy, którego przyjęte koncepcje artystyczno-architektoniczne ukształtowały idealny wzorzec ogrodnictwa krajobrazowego.
Kryterium 4
Park Mużakowski jest prekursorem nowych założeń kompozycyjnych w zakresie kształtowania krajobrazu przestrzeni miejskich, a także punktem zwrotnym w rozwoju architektury krajobrazu jako odrębnej dyscypliny.
Godnym uwagi jest fakt, iż Park Mużakowski, noszący status dobra trangranicznego, jest jak dotychczas jedynym w Europie świadectwem ścisłej współpracy dwóch państw - polskiego i niemieckiego, na rzecz ochrony i rewaloryzacji tego szczególnego typu krajobrazu.
Oprac. na podst. inf. m.in. serwisów www.lotur.eu i www.trzebiel.pl
