Kochaj Lubuskie - miejsca z historią - von Brühla „Sen nocy letniej”

Kochaj Lubuskie - pałac von Brühla Kochaj Lubuskie - miejsca z historią

Wystawiony tu plenerowy spektakl „Sen nocy letniej” Szekspira w 1790 roku był wydarzeniem, o którym mówiło się na europejskich salonach. W Brodach, w parku, sztukę wyreżyserował ówczesny pan na Brodach i Forście, wieloletni starosta Warszawy, generał artylerii koronnej Alojzy Fryderyk von Brühl, odznaczony przez króla polskiego Stanisława Augusta Poniatowskiego orderem „Orła Białego”.

Położone 13 km na zachód od Lubska - Brody z pałacem - zwane perłą Łużyc Dolnych - wzmiankowane po raz pierwszy w 1398 r., otrzymały prawa miejskie w II połowie XV w. W swojej historii były związane z Czechami, potem z Saksonią, Marchią Brandenburską, Prusami. Przez długie lata były własnością możnych rodów - od panującego tu od 1380 roku Biebersteinów, od 1622 roku wzmiankowane są jako rezydencja panującego tu w latach 1607-1726 rodu Promnitzów, a następnie Brühlów.

Dziś na teren pałacu wjeżdża się przez bramę zbudowaną w 1748 r. z okazji wizyty Augusta III. Pałac usytuowany jest w południowo-wschodniej części miejscowości i w jego skład wchodzą: dwie okazałe oficyny zamykające boki prostokątnego dziedzińca, brama pałacowa, oranżeria oraz przypałacowy park, ciągnący się na północ i zachód od zabudowań aż do jeziora, założony jako ogród francuski, później przekształcony w nieregularny, malowniczy park angielski.

Za panowania Promnitzów w Brodach powstała huta żelaza, odlewnia mosiądzu i wytwórnia drutu, a około 1680 r. zbudowali tu zaprojektowany przez Jana Jakuba Mencke z Pfötren (1680-1714) pałac z rozległym ogrodem francuskim. W 1740 r. posiadłość nabył Henryk von Brühl, pierwszy minister Augusta III, co zapoczątkowało trwający 20 lat okres największej świetności miasteczka. Obecna forma rezydencji jest wynikiem przebudowy w latach 1741-1749 zgodnie z projektem drezdeńskiego architekta, zarazem nadwornego architekta Augusta II, Jana Krzysztofa Knöffel. Pałac zasłynął z luksusowych przyjęć i wspaniałych polowań, w których uczestniczył August III i jego dwór.

Pierwotny budynek został podwyższony o jedną kondygnację, skrzydła boczne przedłużono o trzy osie, a dwuspadowy dach zastąpiono mansardowym. Zamurowano także krużganki zdobiące uprzednio elewację wschodnią, a w osi elewacji zachodniej wykonano otwór drzwiowy i schody. Elewacje i wnętrza otrzymały bogatą dekorację architektoniczną. We wnętrzu wprowadzono reprezentacyjną klatkę schodową. Dopełnieniem było wyposażenie pałacu m.in. w meble i drzwi autorstwa Józefa Diebela, galerię malarstwa włoskiego, niemieckiego i flamandzkiego oraz miśnieńską porcelanę. To właśnie tu znajdowała się słynna Schwanenservice - największy na świecie porcelanowy serwis (na 100 osób, 2200 naczyń) wykonany w Misieńskiej Manufakturze Porcelany na specjalnie zamówienie ministra Henryka von Brühla.

W najlepszych latach 1750-1755 wielka własność ziemska Brody-Forst obejmowała: dwa miasta oraz 36 wsi wasalnych. Rozległym kompleksem leśnym „Wielkim Lasem” zarządzał i nadzorował prywatny nadleśniczy. Na infrastrukturę majątku składały się też leśniczówki w Proszowie i Mariance, dom myśliwski w miejscowości Stern koło Tuplic, dom leśniczego w Gręzawie oraz trzy młyny wodne. Podczas wojny siedmioletniej z rozkazu króla pruskiego Fryderyka II – nienawidzącego osobiście Henryka von Brühla - w 1758 r. pałac został zdewastowany i spalony.

Niespełna sto lat później wnuk Brühla – Fridrich August Brühl podjął się odbudowy rezydencji, nakrywając budynek dachem płaskim. Kolejne prace przy pałacu prowadzono na początku XX wieku, wówczas to m.in. ozdobiono fasadę postaciami czterech atlasów, podtrzymujących balkon. Odtworzono także dach mansardowy według projektu A. Zellera. Wtedy też w osi elewacji, nad gzymsem, w półkolistym tympanonie umieszczony został zegar. Ostatecznie odbudowana w latach 1919-1920, do końca II wojny światowej, rezydencja była własnością Brühlów.

W 1945 roku pałac został splądrowany i rozszabrowany, a następnie podpalony przez Armię Czerwoną. Zniszczono wówczas, znajdująca się tu do końca wojny, sławną miśnieńską porcelanową zastawę z serwisu "Łabędzia", której tylko elementy można dziś oglądać w drezdeńskim pałacu Zwinger. Pojedyncze naczynia są rozproszone po całym świecie.

Przypałacowy park przylega do zabudowań od strony zachodniej, okalając Jezioro Brodzkie. Założono go w 1680 r. jako ogród renesansowy. W XVIII w. został przebudowany na ogród barokowy (francuski), od 1741 r. – w stylu saksońskiego rokoko. Na początku XIX w. ponownie został przebudowany na park swobodny romantyczny. Pomiędzy pałacem a jeziorem znajduje się Mały Park – dawny ogród barokowy. W tej części parku znajdują się ruiny oranżerii oraz kamiennego pomnika – sarkofagu. Do jeziora przylega wyniesienie, na którym na początku XIX w. założono najmłodszą część parku – tzw. Zacisze Krystyny. Tu na najwyższym wzniesieniu powstała herbaciarnia, z której rozciągał się wspaniały widok na jezioro. Budowla popadła w ruinę przed ostatnia wojną. W parku rośnie wiele wspaniałych drzew, w tym gatunki obce, jak tulipanowiec amerykański. Przez część parku przebiega leśna ścieżka dydaktyczna „Na Wąwozach”.

Obecnie pałac wraz z parkiem, jeziorem i przyległymi gruntami jest własnością prywatną. Odnowione są jedynie nawy boczne.

 

Zdjęcia: